Τι είναι το OCTENISEPT;
Το OCTENISEPT είναι ένα αντισηπτικό και απολυμαντικό δερματικό διάλυμα που χρησιμοποιείται ευρέως για την τοπική αντιμετώπιση μικροβιακών λοιμώξεων. Η κύρια δραστική ουσία του είναι η οκτενιδίνη υδροχλωρική (octenidine hydrochloride) σε συγκέντρωση 0,1% σε συνδυασμό με φαινοξυαιθανόλη (phenoxyethanol) 2%. Το OCTENISEPT κυκλοφορεί με πολλές εμπορικές ονομασίες σε διάφορα μέρη του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων χωρών όπως η Αυστρία, η Εσθονία, η Κροατία, η Μάλτα, η Νέα Ζηλανδία, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Τουρκία. Ανήκει στην κατηγορία των τεταρτοταγών ενώσεων του αμμωνίου και ταξινομείται στα δερματολογικά αντισηπτικά. Η οκτενιδίνη έχει βακτηριοστατική δράση (αναστέλλει την ανάπτυξη των βακτηρίων) και κυρίως κατά των Gram-θετικών βακτηριδίων, αλλά επίσης επιδεικνύει βακτηριοκτόνο (σκοτώνει τα βακτήρια) και μυκητοκτόνο δράση (καταστρέφει μύκητες όπως δερματόφυτα και ζυμομύκητες). Ο μηχανισμός δράσης της οκτενιδίνης περιλαμβάνει την αντίδραση με τους πολυσακχαρίτες των κυτταρικών τοιχωμάτων των μικροοργανισμών, προσβάλλοντας το ενζυμικό σύστημα και οδηγώντας τελικά στην καταστροφή της κυτταρικής λειτουργίας. Η φαινοξυαιθανόλη ενισχύει τη δράση της οκτενιδίνης, προσφέροντας ένα ευρύ φάσμα αντιμικροβιακής αποτελεσματικότητας.
Ενδείξεις για το OCTENISEPT
Το OCTENISEPT ενδείκνυται για την αντισηψία και τον καθαρισμό του δέρματος και των τραυμάτων. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιείται για:
- Αντισηψία τραυμάτων όπως εκδορές, τομές, σχισίματα, εγκαύματα και μολυσμένα τραύματα
- Αντισηψία δέρματος πριν από χειρουργικές επεμβάσεις και παρεμβατικές διαδικασίες
- Αντισηψία βλεννογόνων στη γεννητική και περιγεννητική περιοχή
- Αντισηψία στη νευροαξονική αναισθησία, όπου η αποτελεσματικότητά του συγκρίνεται με άλλα αντισηπτικά όπως η ποβιδόνη-ιωδίου
- Καθαρισμό πληγών και παροχέτευση αποστημάτων
- Πρόληψη και θεραπεία οδοντικών λοιμώξεων και περιοδοντικών παθήσεων
Προφυλάξεις
Ειδικές προειδοποιήσεις για ηλικιωμένους, παιδιά και εγκύους για το OCTENISEPT
- Το προϊόν πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή σε παιδιά κάτω των 2 ετών και μόνο υπό ιατρική παρακολούθηση
- Για ηλικιωμένους ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, συνιστάται στενή παρακολούθηση για πιθανές αντιδράσεις ερεθισμού
- Για εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες, η χρήση πρέπει να γίνεται υπό ιατρική καθοδήγηση, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για την ασφάλεια κατά την κύηση και το θηλασμό
- Το διάλυμα δεν πρέπει να έρχεται σε επαφή με τα μάτια ή το εσωτερικό του αυτιού
- Αποφύγετε την έγχυση υπό πίεση σε ιστούς ή την εισαγωγή σε κλειστές κοιλότητες σώματος
- Δεν συνιστάται για ενδοαρθρική χρήση ή για πλύση περιτοναϊκής κοιλότητας
Παρενέργειες
Η οκτενιδίνη υδροχλωρική και η φαινοξυαιθανόλη του OCTENISEPT μπορεί να προκαλέσουν τις ακόλουθες ανεπιθύμητες ενέργειες:
- Τοπικός ερεθισμός του δέρματος ή των βλεννογόνων
- Αίσθημα καύσου ή τσούξιμο κατά την εφαρμογή, ειδικά σε ευαίσθητες περιοχές ή ανοιχτά τραύματα
- Αλλεργικές αντιδράσεις (σπάνια) που περιλαμβάνουν εξάνθημα, κνησμό ή ερύθημα
- Παροδικός χρωματισμός των ιστών μετά από παρατεταμένη χρήση
- Οίδημα ή πρήξιμο στην περιοχή εφαρμογής
Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και παροδικές.
Δοσολογία και χορήγηση
Το OCTENISEPT εφαρμόζεται αδιάλυτο στην περιοχή που χρειάζεται αντισηψία. Η συνιστώμενη δοσολογία εξαρτάται από το μέγεθος της περιοχής εφαρμογής:
- Για μικρά τραύματα: Εφαρμόστε επαρκή ποσότητα ώστε να καλύπτεται πλήρως η περιοχή
- Για μεγαλύτερες επιφάνειες: Χρησιμοποιήστε το σύστημα ψεκασμού, διατηρώντας απόσταση περίπου 10 cm από την επιφάνεια
- Διάρκεια εφαρμογής: Αφήστε το διάλυμα να δράσει για τουλάχιστον 1-2 λεπτά πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω διαδικασία
- Συχνότητα: Μπορεί να εφαρμοστεί 2-3 φορές ημερησίως ή σύμφωνα με την ιατρική οδηγία
Τι να κάνω αν παραλείψω μια δόση OCTENISEPT;
Εφόσον πρόκειται για τοπικό αντισηπτικό που χρησιμοποιείται ανάλογα με τις ανάγκες, η έννοια της “παράλειψης δόσης” δεν εφαρμόζεται με τον τρόπο που ισχύει για άλλα φάρμακα. Σε περίπτωση τακτικής θεραπείας τραύματος, εάν παραλείψετε μια εφαρμογή, συνεχίστε με την επόμενη προγραμματισμένη εφαρμογή χωρίς να διπλασιάσετε την ποσότητα.
Υπερδοσολογία
Η τοπική εφαρμογή του OCTENISEPT σε συνιστώμενες δόσεις δεν προκαλεί συστηματική τοξικότητα. Ωστόσο, σε περίπτωση κατάποσης ή εκτεταμένης εφαρμογής:
- Μπορεί να παρατηρηθεί ερεθισμός του πεπτικού συστήματος (σε περίπτωση κατάποσης)
- Πιθανή εμφάνιση συστηματικών συμπτωμάτων όπως ναυτία, ζάλη ή κεφαλαλγία
- Σε σοβαρές περιπτώσεις, απαιτείται ιατρική παρακολούθηση
- Επικοινωνήστε αμέσως με το Κέντρο Δηλητηριάσεων ή αναζητήστε ιατρική βοήθεια
- Μην προκαλείτε έμετο εκτός εάν σας το συστήσει επαγγελματίας υγείας
Αλληλεπιδράσεις
Αλληλεπιδράσεις φαρμάκου-φαρμάκου
- Το OCTENISEPT δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ταυτόχρονα με σαπούνια ή άλλα ανιονικά καθαριστικά, καθώς μπορεί να μειωθεί η αποτελεσματικότητά του
- Αποφύγετε τη συνδυασμένη χρήση με προϊόντα ιωδίου, καθώς μπορεί να παρατηρηθεί αλλοίωση της απόχρωσης των ιστών
- Η ταυτόχρονη εφαρμογή με άλλα τοπικά αντιβιοτικά ή αντισηπτικά δεν συνιστάται χωρίς ιατρική καθοδήγηση
Αλληλεπιδράσεις φαρμάκου-τροφής
Δεν έχουν αναφερθεί σημαντικές αλληλεπιδράσεις με τροφές καθώς το OCTENISEPT προορίζεται για τοπική χρήση και δεν απορροφάται συστηματικά σε σημαντικό βαθμό.
Φύλαξη φαρμάκου
- Διατηρείτε το OCTENISEPT σε θερμοκρασία δωματίου (15-25°C)
- Προστατέψτε από το άμεσο ηλιακό φως και την υπερβολική θερμότητα
- Κρατήστε το μακριά από παιδιά
- Μην το χρησιμοποιείτε μετά την ημερομηνία λήξης που αναγράφεται στη συσκευασία
- Διατηρήστε το δοχείο ερμητικά κλειστό όταν δεν χρησιμοποιείται
Ανάλυση Δραστικής Ουσίας
Η οκτενιδίνη υδροχλωρική (N,N’-(1,10-decanediyldi-1[4H]-pyridinyl-4-ylidene)bis-[1-octanamine] dihydrochloride) αποτελεί την κύρια δραστική ουσία του OCTENISEPT. Αυτή η κατιονική αντισηπτική ένωση έχει μοριακό τύπο C36H62N4·2HCl και μοριακό βάρος 623,8 g/mol. Η χημική δομή της χαρακτηρίζεται από δύο μακριές αλειφατικές αλυσίδες συνδεδεμένες με δύο κατιονικές ομάδες πυριδινίου, προσδίδοντάς της αμφιφιλικό χαρακτήρα. Αυτή η ιδιότητα επιτρέπει στο μόριο να αλληλεπιδρά αποτελεσματικά με τις κυτταρικές μεμβράνες των μικροοργανισμών.
Η δεύτερη δραστική ουσία, η φαινοξυαιθανόλη (2-phenoxyethanol), είναι ένα άχρωμο έλαιο με μοριακό τύπο C8H10O2 και μοριακό βάρος 138,17 g/mol. Χρησιμοποιείται ως συντηρητικό και έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες που συμπληρώνουν τη δράση της οκτενιδίνης. Η αποτελεσματικότητα της φαινοξυαιθανόλης έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα έναντι Gram-αρνητικών βακτηρίων, διευρύνοντας έτσι το φάσμα δράσης του συνδυασμού.
Αποτελεσματικότητα
Το OCTENISEPT έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό έναντι ευρέος φάσματος μικροοργανισμών. Σύμφωνα με κλινικές μελέτες, επιτυγχάνει μείωση του μικροβιακού φορτίου κατά 99,9% εντός 30 δευτερολέπτων έως 1 λεπτού μετά την εφαρμογή. Η διαφορά του από άλλα αντισηπτικά διαλύματα έγκειται στην παρατεταμένη δράση του (έως και 48 ώρες) και στην ελάχιστη πρόκληση ερεθισμού στους ιστούς.
Πλεονεκτήματα έναντι άλλων αντισηπτικών περιλαμβάνουν:
- Δεν προκαλεί χρωματισμό των ιστών (σε αντίθεση με σκευάσματα ιωδίου)
- Διατηρεί τη δραστικότητά του παρουσία οργανικών υλικών όπως αίμα ή εξιδρώματα
- Δεν επηρεάζεται από το pH του δέρματος
- Έχει ταχεία έναρξη δράσης και μακρά διάρκεια επίδρασης
Πρόσθετες σημαντικές πληροφορίες
Το OCTENISEPT χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική πρακτική λόγω του ευνοϊκού προφίλ ασφάλειας και της υψηλής αποτελεσματικότητάς του. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η οκτενιδίνη παραμένει στους ιστούς για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, προσφέροντας συνεχή προστασία κατά των μικροβίων. Ωστόσο, αυτή η ιδιότητα απαιτεί προσοχή σε περιπτώσεις εφαρμογής σε ευαίσθητους ιστούς ή σε περιοχές με εξασθενημένη αιμάτωση.
Ανάπτυξη ανθεκτικότητας
Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της οκτενιδίνης υδροχλωρικής είναι η χαμηλή πιθανότητα ανάπτυξης ανθεκτικότητας από τους μικροοργανισμούς. Ο μηχανισμός δράσης της, που στοχεύει στην καταστροφή των κυτταρικών μεμβρανών, καθιστά δύσκολη την προσαρμογή των μικροοργανισμών. Σε αντίθεση με τα αντιβιοτικά, που συχνά στοχεύουν σε συγκεκριμένες μεταβολικές οδούς, η οκτενιδίνη επιτίθεται στη δομική ακεραιότητα του μικροβιακού κυττάρου, μειώνοντας έτσι την πιθανότητα εμφάνισης ανθεκτικών στελεχών.
Προκλινικές και Κλινικές Μελέτες
Οι προκλινικές μελέτες σε διάφορα πειραματικά μοντέλα έχουν τεκμηριώσει την αποτελεσματικότητα του OCTENISEPT έναντι πολλών παθογόνων μικροοργανισμών, συμπεριλαμβανομένων των ανθεκτικών στα αντιβιοτικά στελεχών. Σε μοντέλα μολυσμένων τραυμάτων, η εφαρμογή του έχει δείξει ταχεία μείωση του μικροβιακού φορτίου και βελτίωση της επούλωσης.
Σύμφωνα με τη μελέτη του Rath και συνεργατών, η οκτενιδίνη υδροχλωρική παρουσιάζει εξαιρετική αποτελεσματικότητα στη θεραπεία περιοδοντικών παθήσεων, όταν χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική θεραπεία μαζί με τον μηχανικό καθαρισμό.
Μετεγκριτικές μελέτες, Φαρμακοεπαγρύπνηση και Φαρμακοκινητικά χαρακτηριστικά
Οι μετεγκριτικές μελέτες και τα συστήματα φαρμακοεπαγρύπνησης έχουν επιβεβαιώσει το θετικό προφίλ ασφάλειας του OCTENISEPT. Οι αναφορές ανεπιθύμητων ενεργειών είναι σχετικά σπάνιες και συνήθως περιορίζονται σε τοπικές αντιδράσεις. Τα φαρμακοκινητικά χαρακτηριστικά του σκευάσματος δείχνουν ελάχιστη συστηματική απορρόφηση της οκτενιδίνης και της φαινοξυαιθανόλης, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο συστηματικών επιδράσεων. Η οκτενιδίνη παραμένει κυρίως στο σημείο εφαρμογής, με μεγάλη συγγένεια για τους ιστούς και τις βακτηριακές μεμβράνες, προσδίδοντας παρατεταμένη προστασία.
Συγκριτική αποτελεσματικότητα
Συγκριτικές μελέτες μεταξύ της οκτενιδίνης υδροχλωρικής και άλλων κοινών αντισηπτικών, όπως η χλωρεξιδίνη και η ποβιδόνη-ιωδίου, έχουν δείξει ότι το OCTENISEPT προσφέρει συγκρίσιμη ή ανώτερη αντιμικροβιακή δράση με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε μελέτες που αξιολόγησαν την αποτελεσματικότητα στην πρόληψη λοιμώξεων χειρουργικού πεδίου, η οκτενιδίνη επέδειξε εξαιρετικά αποτελέσματα.
Η συγκριτική μελέτη του Raj και των συνεργατών του ανέδειξε την υπεροχή των στοματικών διαλυμάτων οκτενιδίνης έναντι της χλωρεξιδίνης στον έλεγχο της οδοντικής πλάκας και του οξειδωτικού στρες σε ιδρυματοποιημένους ασθενείς, υποδεικνύοντας τη δυνατότητα χρήσης της οκτενιδίνης σε ειδικούς πληθυσμούς με αυξημένες ανάγκες στοματικής υγιεινής.
Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις
Οι συστηματικές ανασκοπήσεις της διεθνούς βιβλιογραφίας υποστηρίζουν τη χρήση του OCTENISEPT σε ποικίλες κλινικές καταστάσεις. Μετα-αναλύσεις που συγκρίνουν διάφορα αντισηπτικά διαλύματα για την πρόληψη λοιμώξεων χειρουργικού πεδίου κατατάσσουν την οκτενιδίνη μεταξύ των πλέον αποτελεσματικών επιλογών. Τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η εφαρμογή οκτενιδίνης πριν από χειρουργικές επεμβάσεις ή νευροαξονικούς αποκλεισμούς μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο λοιμώξεων.
Τρέχουσες ερευνητικές κατευθύνσεις και μελλοντικές προοπτικές
Η έρευνα γύρω από την οκτενιδίνη και τη φαινοξυαιθανόλη συνεχίζεται με έμφαση σε διάφορους τομείς. Τρέχουσες ερευνητικές κατευθύνσεις περιλαμβάνουν την ανάπτυξη νέων φαρμακοτεχνικών μορφών με ελεγχόμενη αποδέσμευση, τη μελέτη συνδυασμών με άλλους αντιμικροβιακούς παράγοντες και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας σε ειδικές περιπτώσεις λοιμώξεων.
Μελλοντικές προοπτικές περιλαμβάνουν:
- Ανάπτυξη επιθεμάτων τραυμάτων εμποτισμένων με οκτενιδίνη για παρατεταμένη αντισηπτική δράση
- Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας σε βιοϋμένια (biofilms) και πολυανθεκτικά βακτήρια
- Εφαρμογή σε νέους τομείς όπως η αντιμετώπιση λοιμώξεων που σχετίζονται με ιατρικά εμφυτεύματα
- Μελέτες αποτελεσματικότητας κόστους σε διάφορα συστήματα υγείας
Επιπλέον, η περιβαλλοντική τύχη των συστατικών του OCTENISEPT αποτελεί αντικείμενο ενδιαφέροντος, με έμφαση στην ανάπτυξη μεθόδων για την αποτελεσματική απομάκρυνση της φαινοξυαιθανόλης από υπόγεια ύδατα και λύματα.
Ιστορία του φαρμάκου
Η οκτενιδίνη υδροχλωρική αναπτύχθηκε αρχικά τη δεκαετία του 1980 ως αντιμικροβιακός παράγοντας με ευρύ φάσμα δράσης. Η πρώτη εμπορική εφαρμογή της οκτενιδίνης ως αντισηπτικό δέρματος έγινε στη Γερμανία στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Έκτοτε, η χρήση της εξαπλώθηκε σε πολλές χώρες, αναγνωριζόμενη ως μια αποτελεσματική εναλλακτική λύση έναντι των παραδοσιακών αντισηπτικών όπως η χλωρεξιδίνη και τα σκευάσματα ιωδίου.
Στην Ελλάδα, η οκτενιδίνη υδροχλωρική εισήχθη στην κλινική πρακτική τη δεκαετία του 2000 και έχει καθιερωθεί ως σημαντική επιλογή για την αντισηψία του δέρματος και των τραυμάτων. Το OCTENISEPT έχει λάβει έγκριση από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ) και κυκλοφορεί με εθνική άδεια. Η χρήση του στα ελληνικά νοσοκομεία και στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας έχει αυξηθεί, ιδιαίτερα λόγω της καλής ανοχής του από τους ασθενείς και της αποτελεσματικότητάς του έναντι των τοπικών λοιμώξεων που απαντώνται συχνά στον ελληνικό πληθυσμό.
Συνοπτικά για το OCTENISEPT
Το δερματικό διάλυμα OCTENISEPT αποτελεί ένα σύγχρονο αντισηπτικό σκεύασμα με κύρια δραστική ουσία την οκτενιδίνη υδροχλωρική σε συνδυασμό με φαινοξυαιθανόλη. Η ιδιαίτερη αξία του έγκειται στο ευρύ φάσμα αντιμικροβιακής δράσης έναντι βακτηρίων, μυκήτων και ορισμένων ιών, καθώς και στην παρατεταμένη δραστικότητά του στους ιστούς. Παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα όπως η ταχεία έναρξη δράσης, η ελάχιστη πρόκληση ερεθισμού και η απουσία χρωματισμού των ιστών, καθιστώντας το κατάλληλο για πληθώρα κλινικών εφαρμογών.
Η χρήση του αντενδείκνυται σε περιπτώσεις υπερευαισθησίας στα συστατικά του, ενώ απαιτείται προσοχή κατά την εφαρμογή σε ειδικές περιπτώσεις όπως σε παιδιά, εγκύους και ασθενείς με νευρολογικές παθήσεις. Δεδομένου του μηχανισμού δράσης του που δυσχεραίνει την ανάπτυξη ανθεκτικότητας από τους μικροοργανισμούς, το φάρμακο OCTENISEPT αποτελεί πολύτιμο εργαλείο στη σύγχρονη αντιμικροβιακή θεραπευτική.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Μην παίρνετε ποτέ φάρμακα χωρίς να συμβουλευτείτε γιατρό. Διαβάζετε πάντα το φύλλο οδηγιών του φαρμάκου. Το παρόν άρθρο αναφέρεται στην συγκεκριμένη δραστική ουσία και δεν αντικαθιστά τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού σας.
Βιβλιογραφία
- Ducci, L., Rizzo, P., Bucci, A., Pinardi, R., Monaco, P. et al. (2024) ‘The Challenge Posed by Emerging Environmental Contaminants: An Assessment of the Effectiveness of Phenoxyethanol Biological Removal from Groundwater’, Sustainability, 16(5), 2183.
- Handayani, B.U., Bisono, L., Wijaya, D.W. (2024) ‘Comparison of The Effectiveness of Use Antiseptic Povidone Iodine 10% And Octenidine Hydrochloride 0.1% in The Action of Neuroaxial Blocks in Patients Who Will’, JAI (Jurnal Anestesiologi Indonesia).
- Li, R., Zheng, Y., Huang, C., Lan, K. (2025) ‘Economic feasibility of the biorefinery processing bamboo residues with biphasic phenoxyethanol-acid pretreatment technology: Techno-economic analysis’, Chemical Engineering Science.
- Raj, A.S., George, S., Anandaraj, S. et al. (2024) ‘Comparing the Effectiveness of Octenidine Hydrochloride and Chlorhexidine Gluconate Mouthrinses in Reducing Plaque and Oxidative Stress in Institutionalized’, International Journal of Clinical Pediatric Dentistry.
- Rath, A., Wong, M., Li, K., Wong, A., Tan, L. et al. (2024) ‘Efficacy of adjunctive octenidine hydrochloride as compared to chlorhexidine and placebo as adjuncts to instrumentation in stage I–II periodontitis: A double‐blinded’, International Journal of Dental Hygiene.