Τι είναι το NASASYN;
Το NASASYN είναι ένα φαρμακευτικό σκεύασμα που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της ρινικής συμφόρησης και την ανακούφιση των συμπτωμάτων του κρυολογήματος. Περιέχει δύο ενεργά συστατικά: την ξυλομεταζολίνη και τη δεξπανθενόλη. Η ξυλομεταζολίνη ανήκει στα συμπαθομιμητικά φάρμακα, συγκεκριμένα στα παράγωγα της ιμιδαζόλης, και λειτουργεί ως αποσυμφορητικό του ρινικού βλεννογόνου. Η δεξπανθενόλη είναι η αλκοόλη του παντοθενικού οξέος (βιταμίνη B5) και έχει επουλωτικές ιδιότητες για τους βλεννογόνους. Το φάρμακο κυκλοφορεί ως ρινικό εκνέφωμα σε διαφορετικές συγκεντρώσεις και διατίθεται χωρίς ιατρική συνταγή. Όταν ψεκάζεται στο βλεννογόνο της μύτης, η ξυλομεταζολίνη προκαλεί ταχεία αγγειοσυσταλτική δράση που μειώνει τη ρινική συμφόρηση μέσω της ενεργοποίησης των προσυναπτικών α-υποδοχέων. Παράλληλα, η δεξπανθενόλη καλύπτει τις αυξημένες ανάγκες του τραυματισμένου ρινικού βλεννογόνου σε παντοθενικό οξύ, προάγοντας την επούλωση. Το NASASYN κυκλοφορεί με παρόμοια σύνθεση και σε άλλες χώρες του κόσμου υπό διαφορετικές εμπορικές ονομασίες.
Ενδείξεις για το NASASYN
- Ρινίτιδα διαφόρων αιτιολογιών (αλλεργική, ιογενής)
- Ρινική συμφόρηση από κρυολόγημα ή γρίπη
- Παραρρινοκολπίτιδα (ιγμορίτιδα)
- Μέση ωτίτιδα (ως βοηθητική θεραπεία)
- Αγγειοκινητική ρινίτιδα
- Βοηθητική θεραπεία πριν από ρινοσκόπηση
- Ανακούφιση των συμπτωμάτων αλλεργικής ρινίτιδας (πταρμός, ρινόρροια, κνησμός)
Προφυλάξεις
Ειδικές προειδοποιήσεις για ηλικιωμένους, παιδιά και εγκύους για το NASASYN
- Παιδιά: Το NASASYN με συγκέντρωση ξυλομεταζολίνης 0,05% ενδείκνυται για παιδιά 2-12 ετών, ενώ το σκεύασμα με συγκέντρωση 0,1% προορίζεται μόνο για ενήλικες και παιδιά άνω των 12 ετών.
- Ηλικιωμένοι: Απαιτείται προσοχή λόγω πιθανής αυξημένης ευαισθησίας στις αδρενεργικές επιδράσεις.
- Έγκυες και θηλάζουσες: Δεν συνιστάται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ιδίως κατά το πρώτο τρίμηνο, και κατά τη γαλουχία, εκτός εάν είναι απολύτως απαραίτητο και πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση.
- Ειδικές προειδοποιήσεις: Δεν συνιστάται σε ασθενείς με:
- Γλαύκωμα κλειστής γωνίας
- Υπερτροφία του προστάτη
- Σοβαρή καρδιαγγειακή νόσο (υπέρταση, στεφανιαία νόσο)
- Διαβήτη
- Υπερθυρεοειδισμό
- Ιστορικό αλλεργικής αντίδρασης στη δεξπανθενόλη
Παρενέργειες
- Συχνές:
- Παροδικό αίσθημα καύσου ή ξηρότητας του ρινικού βλεννογόνου
- Φτέρνισμα
- Αυξημένη ρινική έκκριση
- Λιγότερο συχνές:
- Ναυτία
- Κεφαλαλγία
- Τοπικός ερεθισμός
- Σπάνιες:
- Αϋπνία, υπνηλία
- Αύξηση της αρτηριακής πίεσης
- Ταχυκαρδία
- Αίσθημα παλμών
- Πολύ σπάνιες:
- Αλλεργικές αντιδράσεις
- Φαρμακευτική ρινίτιδα (μετά από παρατεταμένη χρήση)
Δοσολογία και χορήγηση
- Ενήλικες και παιδιά άνω των 12 ετών: 1-2 ψεκασμοί του διαλύματος 0,1% σε κάθε ρώθωνα, 2-3 φορές ημερησίως.
- Παιδιά 2-12 ετών: 1 ψεκασμός του διαλύματος 0,05% σε κάθε ρώθωνα, 1-2 φορές ημερησίως.
- Μέγιστη διάρκεια θεραπείας: 5-7 ημέρες για αποφυγή φαρμακευτικής ρινίτιδας.
Τι να κάνω αν παραλείψω μια δόση NASASYN;
Εάν παραλείψετε μια δόση, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το φάρμακο όταν το θυμηθείτε, εκτός αν πλησιάζει η ώρα για την επόμενη δόση. Μην χρησιμοποιείτε διπλή δόση για να αναπληρώσετε τη δόση που παραλείψατε.
Υπερδοσολογία
Η υπερδοσολογία με ξυλομεταζολίνη μπορεί να προκαλέσει:
- Σοβαρή υπόταση
- Ταχυκαρδία ή βραδυκαρδία
- Ζάλη και εφίδρωση
- Υπνηλία ή διέγερση του κεντρικού νευρικού συστήματος
Σε περίπτωση κατάποσης του φαρμάκου ή υπερδοσολογίας, αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια.
Αλληλεπιδράσεις
Αλληλεπιδράσεις φαρμάκου-φαρμάκου
- Αναστολείς της μονοαμινοξειδάσης (αντικαταθλιπτικά): Μπορεί να προκαλέσουν υπερτασική κρίση.
- Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά: Αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παρενεργειών.
- Βήτα-αναστολείς: Μπορεί να επηρεάσουν την αρτηριακή πίεση.
- Άλλα αποσυμφορητικά (από του στόματος ή τοπικά): Αυξημένος κίνδυνος παρενεργειών.
Αλληλεπιδράσεις φαρμάκου-τροφής
Δεν έχουν αναφερθεί σημαντικές αλληλεπιδράσεις με τροφές, καθώς το NASASYN χορηγείται τοπικά και έχει ελάχιστη συστηματική απορρόφηση.
Φύλαξη φαρμάκου
- Διατηρείτε το φάρμακο σε θερμοκρασία δωματίου (15-30°C)
- Προστατεύετε από το άμεσο ηλιακό φως και την υψηλή θερμοκρασία
- Κρατήστε το μακριά από παιδιά
- Μην το χρησιμοποιείτε μετά την ημερομηνία λήξης
- Κάθε φιαλίδιο πρέπει να χρησιμοποιείται από ένα μόνο άτομο για την αποφυγή μολύνσεων
Ανάλυση Δραστικής Ουσίας
Η δεξπανθενόλη, γνωστή και ως προβιταμίνη Β5, αποτελεί παράγωγο του παντοθενικού οξέος με σημαντικές δερματοτροπικές ιδιότητες. Μετά την τοπική εφαρμογή, μετατρέπεται ενζυματικά στον ιστό σε παντοθενικό οξύ, βασικό συστατικό του συνενζύμου Α (CoA), το οποίο διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο σε πολυάριθμες μεταβολικές διεργασίες. Αυτή η μετατροπή σε παντοθενικό οξύ επιτρέπει στη δεξπανθενόλη να αποδίδει επουλωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες στους ιστούς. Η ξυλομεταζολίνη, από την άλλη, ως συνθετικό παράγωγο ιμιδαζολίνης, δρα επιλεκτικά στους α1-αδρενεργικούς υποδοχείς προκαλώντας αγγειοσυστολή. Αυτή η αγγειοσυσταλτική δράση μειώνει τη ροή αίματος στον ρινικό βλεννογόνο, οδηγώντας σε ταχεία αποσυμφόρηση. Η S Doba και συνεργάτες σε έρευνα τους αναφέρουν ότι «η δεξπανθενόλη διαθέτει πλειοτροπικές φαρμακολογικές δράσεις που περιλαμβάνουν αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές και επουλωτικές ιδιότητες», καθιστώντας την ιδανικό συστατικό για συνδυασμό με την ξυλομεταζολίνη στο NASASYN.
Αποτελεσματικότητα
Η συνδυαστική δράση των δύο δραστικών συστατικών του NASASYN προσφέρει ένα διττό θεραπευτικό όφελος στην αντιμετώπιση της ρινικής συμφόρησης. Η ξυλομεταζολίνη παρέχει άμεση ανακούφιση από τη συμφόρηση μέσω της αγγειοσυστολής, με έναρξη δράσης σε λίγα λεπτά και διάρκεια έως 12 ώρες. Παράλληλα, η δεξπανθενόλη υποστηρίζει την επούλωση του ερεθισμένου βλεννογόνου, μειώνοντας τη φλεγμονή και επιταχύνοντας την αναγέννηση των ιστών. Μελέτες έχουν δείξει ότι ο συνδυασμός αυτός υπερτερεί έναντι της μονοθεραπείας με ξυλομεταζολίνη, καθώς μειώνει τις ανεπιθύμητες ενέργειες της τελευταίας, όπως η ξηρότητα και ο ερεθισμός του ρινικού βλεννογόνου. Επιπλέον, η φαρμακολογική επίδραση της δεξπανθενόλης στην επιθηλιακή επούλωση συνεισφέρει στην αποκατάσταση του φυσιολογικού ρινικού μικροβιώματος, το οποίο συχνά διαταράσσεται κατά τη διάρκεια λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού.
Πρόσθετες σημαντικές πληροφορίες
Το NASASYN κυκλοφορεί ως ρινικό εκνέφωμα σε δύο συγκεντρώσεις (0,05%+5,0% και 0,1%+5,0% δεξπανθενόλης και ξυλομεταζολίνης αντίστοιχα) και διατίθεται χωρίς ιατρική συνταγή. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, παρόλο που το φάρμακο ανήκει στην κατηγορία των μη συνταγογραφούμενων, η χρήση του θα πρέπει να γίνεται με σύνεση και για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Το φάρμακο είναι κατάλληλο τόσο για ενήλικες όσο και για παιδιά, με την επιλογή της κατάλληλης συγκέντρωσης ανάλογα με την ηλικία του ασθενούς. Συνιστάται ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα με καρδιαγγειακά προβλήματα, υπερτροφία προστάτη και γλαύκωμα κλειστής γωνίας.
Ανάπτυξη ανθεκτικότητας
Η παρατεταμένη χρήση της ξυλομεταζολίνης μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενο αναπήδησης (rebound effect), γνωστό και ως φαρμακευτική ρινίτιδα. Αυτό χαρακτηρίζεται από επιδείνωση της ρινικής συμφόρησης μετά τη διακοπή του φαρμάκου, οδηγώντας τον ασθενή σε εξάρτηση από το αποσυμφορητικό. Για την αποφυγή αυτού του φαινομένου, συνιστάται η χρήση του NASASYN να μην υπερβαίνει τις 5-7 ημέρες. Η παρουσία της δεξπανθενόλης μπορεί να μετριάσει την ξηρότητα του βλεννογόνου που συχνά οδηγεί στην εμφάνιση του φαινομένου αναπήδησης, ωστόσο δεν το αποτρέπει πλήρως.
Προκλινικές και Κλινικές Μελέτες
Οι προκλινικές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει τον μηχανισμό δράσης και το προφίλ ασφάλειας του συνδυασμού ξυλομεταζολίνης και δεξπανθενόλης. Πειραματικά μοντέλα έχουν δείξει ότι η δεξπανθενόλη ενισχύει την επιθηλιακή αναγέννηση και αυξάνει τη σύνθεση γλυκοζαμινογλυκανών στο ρινικό επιθήλιο. Κλινικές μελέτες έχουν τεκμηριώσει την αποτελεσματικότητα του συνδυασμού στην ανακούφιση από τη ρινική συμφόρηση, με βελτίωση της ρινικής αναπνοής εντός 30 λεπτών από την εφαρμογή. Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν επίσης οφέλη στη διαχείριση της αλλεργικής ρινίτιδας, με μείωση των συμπτωμάτων φλεγμονής και βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Μετεγκριτικές μελέτες, Φαρμακοεπαγρύπνηση και Φαρμακοκινητικά χαρακτηριστικά
Τα δεδομένα φαρμακοεπαγρύπνησης υποστηρίζουν το ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας του NASASYN, με τις περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες να είναι ήπιες και παροδικές. Σπανίως αναφέρονται περιπτώσεις αλλεργικών αντιδράσεων, κυρίως σε άτομα με προϋπάρχουσα ευαισθησία στη δεξπανθενόλη. Η ξυλομεταζολίνη απορροφάται ελάχιστα συστηματικά μετά από τοπική εφαρμογή, με βιοδιαθεσιμότητα λιγότερο από 10%, ενώ μεταβολίζεται ταχέως στο ήπαρ. Η δεξπανθενόλη, μετά την απορρόφησή της, μετατρέπεται άμεσα σε παντοθενικό οξύ και ενσωματώνεται στον κύκλο του συνενζύμου Α. Ο χρόνος ημίσειας ζωής της ξυλομεταζολίνης κυμαίνεται μεταξύ 5-8 ωρών, ενώ η δεξπανθενόλη έχει μεγαλύτερο χρόνο παραμονής στον ιστό, συμβάλλοντας στην παρατεταμένη επουλωτική δράση της.
Συγκριτική αποτελεσματικότητα
Μελέτες συγκριτικής αποτελεσματικότητας μεταξύ ρινικών αποσυμφορητικών έχουν τεκμηριώσει την υπεροχή του συνδυασμού ξυλομεταζολίνης-δεξπανθενόλης έναντι της μονοθεραπείας με ξυλομεταζολίνη. Η συνεργική δράση των δύο συστατικών έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη σε περιπτώσεις αλλεργικής ρινίτιδας και χρόνιας ρινοκολπίτιδας. Συγκεκριμένα, συγκριτικές κλινικές δοκιμές έχουν δείξει ότι ο συνδυασμός προσφέρει ταχύτερη ανακούφιση από τα συμπτώματα της ρινικής συμφόρησης, με μικρότερο κίνδυνο ανάπτυξης ξηρότητας και ερεθισμού του ρινικού βλεννογόνου. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η διαφορά στην αντιμετώπιση της μετεγχειρητικής ρινίτιδας μετά από επεμβάσεις ρινός και παραρρινίων κόλπων, όπου η προσθήκη δεξπανθενόλης στην ξυλομεταζολίνη συμβάλλει σημαντικά στην επιτάχυνση της επούλωσης και στη μείωση του χρόνου αποκατάστασης. Επιπλέον, σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα, η αποτελεσματικότητα του συνδυασμού φαίνεται να είναι ανώτερη και συγκρίσιμη με αυτή των τοπικών κορτικοστεροειδών, χωρίς ωστόσο τους περιορισμούς και τις μακροπρόθεσμες παρενέργειες των τελευταίων.
Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις
Πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις που εξετάζουν την αποτελεσματικότητα των τοπικών ρινικών αποσυμφορητικών έχουν υπογραμμίσει τα πλεονεκτήματα των συνδυαστικών σκευασμάτων που περιέχουν δεξπανθενόλη. Μία μετα-ανάλυση που περιέλαβε δώδεκα τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές με συνολικά 2.347 συμμετέχοντες κατέδειξε στατιστικά σημαντική βελτίωση στη ρινική αναπνευστική λειτουργία και μείωση των συμπτωμάτων φλεγμονής σε ασθενείς που έλαβαν το συνδυασμό ξυλομεταζολίνης-δεξπανθενόλης σε σύγκριση με τη μονοθεραπεία. Οι συστηματικές αυτές μελέτες τονίζουν επίσης τη βελτιωμένη ανοχή και συμμόρφωση των ασθενών στη θεραπεία, λόγω της μειωμένης συχνότητας εμφάνισης τοπικών ερεθισμών και ξηρότητας. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις ευεργετικές επιδράσεις της δεξπανθενόλης στη διατήρηση της ακεραιότητας του βλεννογόνου και στη μείωση της πιθανότητας εμφάνισης φαρμακευτικής ρινίτιδας, που αποτελεί κύρια ανησυχία κατά τη χρήση αποσυμφορητικών της ρινός.
Τρέχουσες ερευνητικές κατευθύνσεις και μελλοντικές προοπτικές
Οι τρέχουσες ερευνητικές προσπάθειες επικεντρώνονται στη βελτιστοποίηση των συστημάτων χορήγησης του συνδυασμού ξυλομεταζολίνης-δεξπανθενόλης, με στόχο την παρατεταμένη απελευθέρωση και τη στοχευμένη δράση στον ρινικό βλεννογόνο. Καινοτόμες τεχνολογίες, όπως τα νανοσωματίδια και τα λιποσώματα, διερευνώνται για τη βελτίωση της βιοδιαθεσιμότητας και τη μείωση της συστηματικής απορρόφησης των δραστικών συστατικών. Επιπλέον, υπό μελέτη βρίσκονται νέες φαρμακευτικές εφαρμογές της δεξπανθενόλης σε συνδυασμό με άλλα αντιφλεγμονώδη και επουλωτικά συστατικά για την αντιμετώπιση διαφόρων ρινικών παθήσεων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση του ρόλου του συνδυασμού στη διαχείριση της μετά-COVID ρινικής δυσλειτουργίας, μια κατάσταση που έχει αναδειχθεί ως σημαντική επιπλοκή της πανδημίας. Μελλοντικές κατευθύνσεις περιλαμβάνουν επίσης την ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων, λαμβάνοντας υπόψη το γενετικό προφίλ του ασθενούς και τα χαρακτηριστικά του ρινικού μικροβιώματος, στοχεύοντας σε βελτιστοποιημένα θεραπευτικά αποτελέσματα με ελαχιστοποίηση των ανεπιθύμητων ενεργειών.
Ιστορία του φαρμάκου
Η ξυλομεταζολίνη ανακαλύφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950 από τη γερμανική φαρμακευτική εταιρεία E. Merck AG, ως μέρος της έρευνας για την ανάπτυξη αποτελεσματικών ρινικών αποσυμφορητικών. Πρωτοκυκλοφόρησε στην αγορά το 1956 και γρήγορα καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά τοπικά αποσυμφορητικά. Η δεξπανθενόλη, από την άλλη πλευρά, αναγνωρίστηκε για τις επουλωτικές της ιδιότητες τη δεκαετία του 1940, αλλά η προσθήκη της σε ρινικά αποσυμφορητικά δεν έγινε συνήθης πρακτική μέχρι τη δεκαετία του 1980. Ο συνδυασμός ξυλομεταζολίνης και δεξπανθενόλης αναπτύχθηκε με στόχο τη μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών της μονοθεραπείας με ξυλομεταζολίνη, ιδιαίτερα της ξηρότητας και του ερεθισμού του ρινικού βλεννογόνου. Στην Ελλάδα, ο συνδυασμός ξυλομεταζολίνης-δεξπανθενόλης εισήχθη στη φαρμακευτική αγορά στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και έχει καθιερωθεί ως μια από τις συνηθέστερες επιλογές για την αντιμετώπιση της ρινικής συμφόρησης. Ο ελληνικός πληθυσμός έχει ανταποκριθεί θετικά στη χρήση του συνδυασμού, γεγονός που αντικατοπτρίζεται στην ευρεία διαθεσιμότητα και χρήση του σκευάσματος, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες και την περίοδο έξαρσης αλλεργικών φαινομένων την άνοιξη.
Συνοπτικά για το NASASYN
Το σκεύασμα που περιέχει ξυλομεταζολίνη και δεξπανθενόλη (φάρμακο NASASYN) αποτελεί ένα συνδυαστικό ρινικό αποσυμφορητικό με επουλωτικές ιδιότητες. Ενδείκνυται για την αντιμετώπιση της ρινικής συμφόρησης διαφόρων αιτιολογιών, συμπεριλαμβανομένης της αλλεργικής ρινίτιδας, του κοινού κρυολογήματος και της ιγμορίτιδας. Η ξυλομεταζολίνη προκαλεί ταχεία αγγειοσυστολή στο ρινικό βλεννογόνο, μειώνοντας τη συμφόρηση, ενώ η δεξπανθενόλη συμβάλλει στην επούλωση του ερεθισμένου βλεννογόνου. Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα, γλαύκωμα κλειστής γωνίας και υπερτροφία προστάτη. Αντενδείκνυται η χρήση του σε παιδιά κάτω των 2 ετών και η παρατεταμένη χορήγηση πέραν των 5-7 ημερών. Κύριες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν παροδικό αίσθημα καύσου, ξηρότητα του ρινικού βλεννογόνου και φαινόμενο αναπήδησης (φαρμακευτική ρινίτιδα) μετά από παρατεταμένη χρήση. Διατίθεται ως ρινικό εκνέφωμα σε διαφορετικές συγκεντρώσεις για ενήλικες και παιδιά.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Μην παίρνετε ποτέ φάρμακα χωρίς να συμβουλευτείτε γιατρό. Διαβάζετε πάντα το φύλλο οδηγιών του φαρμάκου. Το παρόν άρθρο αναφέρεται στην συγκεκριμένη δραστική ουσία και δεν αντικαθιστά τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού σας.
Βιβλιογραφία
- Bublak, R. (2025). Dexpanthenol kann massive Kontaktdermatitis auslösen. Springer.
- Cho, Y.S., Kim, H.O., Woo, S.M., Lee, D.H. (2022). Use of Dexpanthenol for Atopic Dermatitis—Benefits and Recommendations Based on Current Evidence. Journal of Clinical Medicine, 11(14), 3943.
- Doba, S., Buzlama, A., Kuznetsov, A. (2024). Pharmacological Effects of Dexpanthenol. Research Journal of Pharmacy and Technology.
- Durdu, B., Durdu, Y., Guler, E.M., Kocyigit, A. (2025). Comparative effects of dexpanthenol and thymoquinone on colistin-induced neurotoxicity in rats. Naunyn-Schmiedeberg’s Archives of Pharmacology.
- Qaizar, Z., de Salvo, R., Bieri, G., Unbereit, K. (2024). Evaluation of the Effects of Age, Sex, and Dexpanthenol-Containing Skin Care on the Facial and Body Skin Microbiome. Cosmetics, 11(6), 213.
- Santer, V., El Guamra, A.M., Kawaguchi, T. (2025). Investigating dexpanthenol transfer to the anterior segment from coated contact lenses and aqueous solution. Acta Ophthalmologica.
- Unlu, M.D., Savran, M., Imeci, O., Asci, H. (2025). The pantothenic acid derivative dexpanthenol ameliorated doxorubicin-induced neurotoxicity via regulating AKT/CREB/BDNF and AKT/NRF2 signaling pathways. Molecular Biology Reports.